Gedragsproblemenindeklas.nl

Geef maar 1 opdracht tegelijk, bespreek de uitvoering en geef de volgende opdracht als de eerste af is.
Ga tijdens het hulp geven naast het kind zitten. Je blik kan zo geen misverstanden opleveren.
Gebruik zo weinig mogelijk didactische werkvormen. Bij deze kinderen is één vast didactisch model beter.
Wees een duidelijke leerkracht met steeds dezelfde benadering. Steeds dezelfde stappen in je les en spreken met een duidelijke ik-boodschap (Ik wil dat je nu...).
Wijs het kind voordat je met de instructie begint op het feit, dat die ook voor hem/haar is. Noem eventueel de naam van het kind tijdens de instructie. "Reken deze som even zelf uit..Rick, jij gaat deze som ook uitrekenen.."
Houd er rekening mee, dat het kind een groep- of klassikale instructie niet opneemt. Vaak moet je nog apart instructie geven.
Het kan zijn dat het kind na de instructie tijd nodig heeft om alles even te verwerken en dus niet meteen begint.
Als je merkt dat tijdsdruk averechts werkt, geef dan extra tijd of geef minder werk.
Gebruik geen vage open vragen. Op een vraag als "Waarom doe je dat?", kan het kind geen antwoord geven. Het heeft vaak geen idee welke informatie je van hem verlangt. Vraag liever Wat er gebeurde, wie er bij betrokken waren en wanneer het gebeurde. Verderop vind je hiervoor het voorvalrapport, wat bij zo'n gesprek goede diensten kan bewijzen.
Maak communicatie zo veel mogelijk visueel. Gebruik plaatjes,foto's, schema's, voorwerpen, enz. Overigens zijn kinderen met Asperger mogelijk vaker auditief ingesteld (Balthussen,2003).
Gebruik geen opdrachten in vraagvorm. Op de vraag "Wil je voor het bord komen?" is de kans reëel dat het kind nee zegt. Gebruik de opdracht: "Ik wil dat je nu even voor het bord komt alsjeblieft."
Als je iets hebt gevraagd en het kind reageert niet (goed), controleer dan of het je wel begreep. Ook als de opdracht jou duidelijk lijkt.
Maak tijdens het werken een vast rondje door de klas. Geef dit vooraf aan, zodat het kind zich geen zorgen hoeft te maken of je wel langs komt.

Wees je ervan bewust dat een gezichtsuitdrukking (fronsende wenkbrauwen of boos kijken bijvoorbeeld) door het kind niet begrepen worden. Datzelfde geldt voor lichaamstaal.
Eis geen oogcontact. Dit kan heel bedreigend zijn voor deze kinderen.
Als een kind tijdens jouw instructie een andere kant opkijkt, kan het goed zijn dat het dit juist doet om zich te kunnen concentreren. Denk niet meteen dat het kind "dus" niet oplet.
Probeer tijdens je instructie niet teveel gebaren te maken. Gebaren zijn een extra prikkel, die net teveel kan zijn.
Grijp direct in bij ongewenst gedrag, anders kan het een gewoonte worden die zelfs houvast kan bieden. Grijp steeds op dezelfde manier in. Gebruik een ik-boodschap en een zakelijk argument. Bijvoorbeeld: "Ik wil dat je nu stil bent, anders krijgt ...zijn werk niet af."
Geef altijd concreet gewenst gedrag aan. Geef aan welk gedrag je verwacht, hoe het werk eruit moet zien, enz.
Verwacht niet dat het kind om hulp komt vragen, het heeft waarschijnlijk geen idee hoe dat moet. Let op signalen die uitgezonden worden en leer die interpreteren.
Probeer het kind wel te leren om hulp te vragen. Misschien door een onopvallend kaartje op zijn tafel te leggen. Leg hem ook uit naar wie hij moet komen voor hulp en wanneer dat wel/niet kan.
Houd rekening met wisselende vaardigheden. Wat het kind gisteren leek te kunnen, lukt vandaag niet. Dit kan komen door (zelfs minieme) verschillen in de situatie, de plek, de bladzijde, de gebruikte pen, enz., waardoor de gebeurtenis voor het kind nieuw lijkt. Ook worden geleerde vaardigheden niet spontaan in een andere situatie gebruikt. Aangezien de situatie bijna nooit precies hetzelfde is, geeft dit nogal eens problemen.
Houd er ook rekening mee dat veel kinderen met autisme een disharmonisch intelligentie profiel hebben. Ze kunnen dus uitblinken in het ene vak en heel slecht zijn in het andere.
Deze kinderen zullen vaak afwijzend reageren op een door jou voorgestelde verandering. Je hebt dan misschien de neiging daar tegenin te gaan en meer dwang uit te oefenen. Dit zal weer een tegenreactie geven, enz. Je kunt het beste de door jou genoemde verandering even laten bezinken en geen aandacht aan het kind schenken. Na de "verwerkingstijd" heb je kans dat het kind alsnog gaat doen wat je vroeg.

In je communicatie moet je dus rekening houden met wat je doet of niet doet. Daarnaast moet ook de sociale omgeving van het kind (klas, speelplaats) aangepast worden.
Praat met de klas over autisme (wel na overleg met het kind en de ouders). Een aardige start is misschien het volgende filmpje: fragment uit de zus van Einstein. Net zoals kinderen elkaar tijdens een rekenles helpen, kunnen ze ook een kind met autisme helpen de gang van zaken te verduidelijken.

Het is niet zo dat kinderen met autisme geen contact met anderen willen, vaak zijn de (ongeschreven) sociale regels te complex en lukt het hen niet. Dit merk je vooral op de speelplaats waar de kinderen samen spelen en met groepswerk. Waar andere kinderen de regels leren door aan de sociale situatie deel te nemen, zullen kinderen met autisme hierin veelal falen. Zij nemen een andere sociale werkelijkheid waar en leren de regels niet "spontaan." Overigens kunnen kinderen met een hoge begaafdheid vaak compensatiestrategieën aanleren, waardoor ze zich kunnen handhaven in sociale situaties die niet te complex zijn.

Twee voorbeelden van een sociaal script. Het tweede voorbeeld is beter, omdat het vertelt wat je wel kan doen. Dat geeft meer houvast.

Wat kun je als leerkracht nog meer doen:

Je kunt sociale situaties uitleggen met een sociaal script of een sociaal verhaal. Een uitleg over een sociale situatie en het gedrag dat hierin in het algemeen verwacht wordt. Hierbij kun je tekeningen en plaatjes gebruiken. Hoe visueler je de situatie maakt hoe beter.
Houd er rekening mee, dat van het geleerde gedrag niet spontaan een transfer plaatsvindt naar andere situaties. Voor deze kinderen is elke situatie nieuw en niet vergelijkbaar met een andere.
Je kunt het kind koppelen aan een buddy. Een kind dat een tijdje uitlegt hoe je zou kunnen reageren of zorgt dat het kind mee kan spelen. Buddy's moet je regelmatig wisselen om de buddy niet te overbelasten.
Je kunt zorgen voor een plekje waar het kind heen kan als alles hem te veel wordt. Uiteraard moet je van te voren ook met het kind doorspreken wanneer het daar heen mag, hoe het dat laat weten aan jou, hoe lang het daar mag blijven en hoe het terugkomt.
Geef het kind bij groepsopdrachten een taak die hij alleen, op een andere plek kan afwerken. Als de taak af is, brengt het kind deze terug naar de groep. Zo neemt het toch min of meer deel aan het groepswerk (Working-apart-together-systeem).
Leg aan klasgenoten uit, dat iedereen wel eens ergens hulp bij nodig heeft.
Gebruik eventueel een heen-en-weer schriftje tussen school en thuis. Zo kun je meteen de link tussen die twee leggen voor het kind.

Voorspelbare omgeving creëren in tijd:

Naast de sociale omgeving aanpassen, moet je als leerkracht ook de rest van de omgeving zo voorspelbaar mogelijk maken voor het kind. Dit kan je als volgt doen:

Gebruik een zichtbare dagplanning.
Begin de dag met het doornemen van het dagprogramma. Laat het kind het programma benoemen.
Ook vaste routines die je verwacht kun je vastleggen in een schema dat je samen maakt. Bijvoorbeeld wat je moet doen als je bij het lokaal aankomt, hoe je binnenkomt (hand geven o.i.d.) wat je daarna moet gaan doen (zitten, een boek pakken o.i.d.), enz.
Voor sommige kinderen moet je het dagprogramma vaker doornemen. Doe dit op vast tijdstippen, bijvoorbeeld na de pauze. voor sommige kinderen kun je het dagprogramma misschien beter in delen doornemen. Wat gaan we doen tot aan gym, na gym, na de pauze, enz.
Als een onderdeel voorbij is, maak het dan onzichtbaar, draai het kaartje om of neem het weg, enz.
Iets veranderen wat "vaststond", geeft meer stress dan de onzekerheid of iets mogelijk niet door zal gaan.
Als er iets verandert, noem dan eerst wat ervoor in de plaats komt, daarna pas wat niet door gaat.
Bekijk hoe je omgaat met de tijd. Er zijn kinderen die het nodig hebben te weten wanneer iets klaar moet zijn. Je kunt dan werken met een kleurenklok, die bepaalde periodes in verschillende kleuren aangeeft. Je kan ook een "schaduwklok" neerhangen naast je gewone klok. Deze speelklok geeft dan de tijd aan wanneer een activieit afgelopen is.
Sommige kinderen met autisme hebben namelijk totaal geen tijdsbesef. Met deze klokken help je dus een veiliger (meer voorspelbare) omgeving te maken.
Als het kind erg rigide met tijd omgaat ("Tien uur is tien uur en niet vijf over tien" ), moet je het kind leren dat een speling van een paar minuten gebruikelijk is en veel voorkomt op school.
Als een kind juist erg opgejaagd wordt van tijd, kun je de tijden bij het dagprogramma ook weglaten. De aanduiding voor het volgende vak wordt dan gewoon "Als taal klaar is, gaan we rekenen."
Vertel bij een verandering hoe de toekomstige situatie wordt.
Zeg wat je doet en doe wat je zegt.
Geef bij een wisseling van een les even te voren aan, dat er gewisseld gaat worden. Doe dit het liefst telkens even lang van te voren." Over 5 minuten gaan we wisselen van taal naar rekenen. Over 2 minuutjes gaan we..enz." Als het kind geen klok kan kijken, gebruik dan een kleurenklok.
Bereid het kind ook zo goed mogelijk voor op projecten, feestdagen, verjaardagen, enz. Neem het dagprogramma het liefst van te voren een paar keer door. Houd er in ieder geval rekening mee dat deze gebeurtenissen stressvol zijn voor deze kinderen.

kleurenklok

Een van buiten opgelegde structuur, die zelf routine wordt, leidt mettertijd tot verbeteringen (Frith, 2005).

Voorspelbare omgeving creëren in ruimte:

Geef alles een vaste plaats in je klas.
Zorg dat het kind op een plek zit, waarbij zijdelings oogcontact met jou mogelijk is.
Geef liever geen plekje bij een smalle looproute, waar het kind vaak aangeraakt wordt. De meeste kinderen met autisme houden niet van aanrakingen.
Zorg dat duidelijk is wat op welke plek wordt gedaan. Maak bijvoorbeeld een werkhoek of een leeshoek, enz. Geef mondeling of met stickers of foto's aan, waar de plek voor dient.
Label de opbergplekken. Een la met rekenmachines heeft daar een sticker op, de kast met schriften heeft ook een etiket, enz.
Als het kind snel afgeleid of overprikkeld is, scherm zijn werkplek dan een beetje af. Zet zijn tafel tegen een kast of muur. Je kunt zelfs schotten gebruiken die links en rechts van de tafel gezet worden (of als "muurtje" op de tafel). Je kunt met het kind afspreken dat hij die mag gebruiken als hij dat wil.
Hang posters en werkjes op een plek waar ze het minst afleiden. Dat zal meestal achter in de klas zijn. Borden met onderwijsondersteunend materiaal moeten tijdens het werk wel zichtbaar zijn.
Gebruik afsluitbare kasten. Zo vallen de details van alle spullen in de klas niet op. Gebruik desnoods een gordijn bij "open" kasten.
Zorg dat een kind met autisme zo dicht mogelijk bij de plek zit waar hij spullen moet pakken, of zorg desnoods voor een kastje bij hem. Dat lijkt vergezocht, maar door alle prikkels in een klaslokaal, wordt deze omgeving zo onvoorspelbaar en onoverzichtelijk, dat het kind de weg niet weet en afgeleid wordt door alle prikkels.
Houd je klasdeur zoveel mogelijk dicht als er veel mensen langs je lokaal lopen, of zorg dat het kind op een plek zit waar het de gang niet ziet. Dit vermindert de kans op afleiding.
Als het uitvoerbaar is, zorg dan voor een lokaal dat niet uitkijkt op een druk plein, een straat, enz. Hang anders halve gordijntjes o.i.d. op.
Zorg voor een time-out plek ergens in de klas als het mis gaat. Een kind met autisme buiten de groep of bij een collega plaatsen, werkt juist averechts, omdat dit zeer beangstigend voor het kind kan zijn.
Als je dingen in je lokaal wilt veranderen, geef die dan mogelijk van te voren aan. Bedenk dat niet de verandering stress geeft, maar het plotselinge karakter ervan.
Als je bijvoorbeeld naar gym gaat, geef het kind dan een vaste plek in de rij.

Duidelijkheid in activiteiten:

Laat kinderen met autisme niet kiezen uit allerlei mogelijkheden. Beperk de keuzemogelijkheden.
Gebruik een vrijetijdsbord om aan te geven wat het kind moet doen als het klaar is. Eventueel kun je ook zorgen dat er iets voor het kind klaarligt op een vaste plek.
Ook de activiteit kun je van te voren afspreken. Bijvoorbeeld: Na rekenen ga je even tekenen als je eerder klaar bent. Eerst taal maken, dan lezen, enz.
Als een kind met autisme moet stoppen met een activiteit, kun je zelf alvast zeggen dat het jammer is en dat het kind morgen (of op welk tijdstip dan ook) weer verder mag. Maak er tegelijkertijd het "wat jammer" gebaar bij. Grote kans dat het kind dit gebaar en de tekst " jammer" overneemt en gewoon stopt zonder moeilijkheden.
Een kind dat een taak nog niet afheeft, wil vaak niet stoppen met die taak tot hij af is. Als je afspreekt wanneer de taak alsnog afgemaakt kan worden, neem je weer wat onzekerheid weg voor het kind.
Als een kind steeds dezelfde activiteit wil doen en moeilijk te bewegen is tot een andere, hanteer dan het Premack Principe: Kort gezegd is dit: als je eerst...(de minder leuke activiteit) dan mag je..(de activiteit die het kind wil). Schrijf of teken beide activiteiten op een kaartje: zo heeft het kind er zich op.
Een houder met steeds 2 verwisselbare kaartjes naast elkaar met daarop dat wat nu gebeurt en dat wat erna komt, werkt voor sommige kinderen rustgevend en voorkomt strijd over de volgende activiteit.

De taken voor het kind overzichtelijker maken:

Verdeel de taak van het kind eventueel in kleine stapjes. Handig hulpmiddel is de Meichenboom (beertjes) aanpak of de aanpak uit "Geef me de vijf" (zie boven).
Haal overbodige informatie van het werkblad.
Als er meer oefeningen op een werkblad staan, zorg dan dat ze één voor één te tonen zijn.
Laat het kind alleen het materiaal op tafel leggen dat voor deze taak nodig is.
Zorg bijvoorbeeld voor een in- en uitbakje waar het werk in zit.
Boeken en schriften van hetzelfde vak kun je dezelfde kleursticker geven.
Zorg dat de opdrachten genummerd zijn.
Visualiseer je uitleg.
Houd er rekening mee dat bij het aanleren van woorden deze kinderen geen voordeel halen uit de context.
Deze kinderen kunnen niet luisteren en tegelijkertijd aantekeningen maken. Geef ze de aantekeningen van een goede klasgenoot of van jezelf.

Pauze:

Eén van de onoverzichtelijkste momenten voor kinderen met autisme is waarschijnlijk de pauze. Iedereen loopt en praat door elkaar, de situatie verandert per seconde en is geen moment hetzelfde, laat staan voorspelbaar. Evenueel kun je voor het kind een stuk schoolplein afbakenen, waar het wat rustiger is.
Ook kun je misschien zorgen voor een bezigheid die het kind leuk vindt. Een goede manier is om vóór de pauze even met het kind door te nemen wat het gaat doen. Op leraar24.nl kun je zien hoe een school dit pauzeprobleem opgelost heeft.
Als dat nog te druk en onvoorspelbaar is, of gewoon in jouw schoolsituatie niet te realiseren is, kun je het kind misschien een andere activiteit laten doen tijdens de pauze.

Gym:

Het vak lichamelijke opvoeding is voor kinderen met autisme een vak apart. Vaak hebben deze kinderen een slechte, houterige motoriek. Bovendien kunnen ze de snel veranderende situaties (denk maar aan een balspel), niet goed volgen.Wat vakleerkrachten op cluster 4 scholen hebben gemerkt, is dat zachte ballen een wereld van verschil kunnen maken. Die maken minder herrie en het incasseren van een worp gaat beter.

Veel van deze kinderen hebben last van de te grote, onoverzichtelijke ruimte. Een gymles zorgt dus al snel voor overprikkeling.
Door hun vaak beperkte sportieve kwaliteiten, worden deze kinderen soms niet geaccepteerd in de sportteams. De vraag die je aan jezelf moet stellen is of kinderen met autisme alles van de gymles moeten meedoen, of dat je ze een gedeelte van de les moet laten "helpen" met materialen sorteren en tellen of iets dergelijks.

Misschien lukt het om met het kind hierover in gesprek te gaan. Het streven zou normaliter moeten zijn: meedoen met de les, maar dit mag niet ten koste gaan van het zelfbeeld van een kind of van zijn acceptatie in de klas. Als vuistregel kun je in ieder geval stellen dat competitieve spellen voor deze kinderen niet fijn zijn. Laat ze liever krachttraining of uithoudingsvermogen trainen.
Voor vakleerkrachten gym is er nu een speciale handleiding verkrijgbaar bij www.centrumautisme.nl hierin staan lessen waaraan deze kinderen kunnen meedoen. Overigens zul je ook met je klas moeten praten over goede en sterke kanten van elk kind. Leren accepteren van verschillen is immers een must!
Je zult per kind moeten bepalen wat een verstandige handelswijze is. Er klakkeloos van uitgaan dat meedoen nu eenmaal "moet", gaat niet werken.

Huiswerk:

Zet het huiswerk op een vaste plek op het bord.
Zorg dat het huiswerk genoteerd wordt op een vast moment. Laat een buddy controleren/meehelpen of controleer het zelf.
Zorg voor een lijstje waarop staat wat er die dag mee naar huis moet.
Misschien is er af te spreken wie het kind kan bellen of mailen als er toch problemen zijn met het huiswerk.
Soms is een extra set boeken thuis erg handig. Bespreek dit met de ouders.
Probeer met de ouders af te spreken dat er vaste momenten zijn voor het huiswerk. Dit kan veel heibel thuis voorkomen.
Maak eventueel een dagplanning samen met het kind. Het kan zien hoeveel tijd het kwijt is aan huiswerk die dag. Download hier het formulier: Dagplanner huiswerk.
Om een les, huiswerk of zelfs een spreekbeurt te plannen, kun je het plan van aanpak formulier uitproberen. Dit vul je in eerste instantie samen met het kind in, later kan het kind dit zelf. Het formulier geeft houvast en overzicht over de te nemen stappen in het werk.
Als het kind niet graag huiswerk maakt, gebruik dan weer een als..dan..kaartje.

Toetsen:

Geef deze kinderen extra tijd ("puzzeltijd") om de vragen te maken.
Het kan voorkomen dat deze kinderen het verband tussen de inleiding en de vragen niet zien (moeite met de context).
Voor andere kinderen begrijpelijke toetsvragen, kunnen voor hen onduidelijk zijn. Een opdracht als "Leg uit" of "omschrijf" is niet concreet genoeg.
Bij een opdracht als "Noem...." kan het zijn dat het kind hardop gaat praten. Dat is geen vervelend gedrag. Dat was jouw opdracht. Beter is dus om "Schrijf" ervoor in de plaats te zetten.
Overhoor eventueel mondeling.

Werkstukken en spreekbeurten:

Deze kinderen hebben niet het overzicht om "zomaar" een werkstuk of spreekbeurt in elkaar te zetten. Daarnaast zal de angst om erover in de klas te moeten vertellen niet veel goeds doen voor ze. Misschien is het mogelijk om samen met het kind kleine stukjes te maken. Het is ook goed om een stappenplan op te stellen voor het kind. Overigens hebben ook alle andere kinderen daar wat aan. Je kunt de te verrichten werkzaamheden overzichtelijker maken met het plan van aanpak. Zie boven. Het spreken voor de groep zou ik afraden, tenzij het kind dat zelf wil.

Straf:

Kinderen met autisme leven in het hier en nu. Ze kunnen zich de toekomst niet voorstellen. Het kind leert niet van straf. Het ongewenste gedrag moet dan ook niet bestraft worden. Help het kind controle en grip op de situatie te krijgen. Dat kun je doen door ze regels te geven om de wereld te begrijpen en zich veilig(er) te voelen.
Probeer of je de "logische gevolgen" van het gedrag kan uitleggen. Zo leert het kind misschien de oorzaak-gevolg relatie van zijn gedrag begrijpen. "Je hebt het autootje van Tim kapot gemaakt. Nu moet jij het maken of een nieuwe aan hem geven." (schadevergoeding). "Ik snap dat je hem geen pijn wilde doen, maar schoppen doet wel pijn. Ga maar zeggen dat het je spijt." (emotionele bewustwording).

Regels:

Formuleren van positieve regels werkt voor alle kinderen beter dan negatieve regels, maar voor kinderen met autisme is een regels als "Niet rennen in de gang" zinloos. Door een negatieve regel denk je namelijk juist aan dat wat je wil vermijden. Denk maar eens even niet aan een roze olifant. Wat er zojuist bij jezelf gebeurde, gebeurt ook bij de kinderen.
Wat moet het kind wèl doen, daar gaat het om. "We wandelen rustig in de gang" werkt beter. Voor een kind met autisme helpt het, wanneer je het "waarom" van de regels goed uitlegt.

Conflicten met andere kinderen

Kinderen met autisme denken vanuit zichzelf: ze kunnen niet anders. Daardoor komen ze vaak in conflict met andere kinderen. Wat spelen betreft zitten ze vaak nog in de fase van een peuter. Ze zitten nog in de fase van toevallig-niet persoonlijk geinteresseerd spelen (Delfos, 2008). Dit sluit niet aan bij wat de andere kinderen doen. Daarbij bedienen ze zich vaak ook van afwijkend taalgebruik, is hun motoriek houterig en hun belangstelling voor de wereld vaak afwijkend. Kinderen zonder autisme ervaren dit als "anders." En wat anders is, is op deze(?) leeftijd al snel verkeerd. Een kind met autisme loopt dus grote kans afgewezen, buitengesloten en gepest te worden.
Zeker als deze kinderen wat ouder worden, merken ze dat ze buiten de groep vallen. Vaak gaan ze hun best doen om erbij te horen, zonder dat dit resultaat geeft. Dat kan uiteraard een bron van enorme frustratie worden: je merkt dat je er niet bij hoort, maar je weet niet wat je daaraan kan doen. Dit heeft grote invloed op het zelfbeeld van deze kinderen.
Omdat een kind met autisme de beweegredenen van anderen niet begrijpt, lijkt het soms of het pestgedrag uitlokt. Het kind heeft echter totaal geen inzicht in wat het verkeerd doet!
Het kind heeft overigens ook geen idee hoe het andere kinderen om hulp moet vragen of de leerkracht zou moeten inschakelen als het merkt dat het gepest wordt en staat dus nog meer alleen dan andere gepeste kinderen.

Autismevriendelijk en toch gaat het nog (regelmatig) mis:

Je hebt alles gesprobeerd voor dit kind, maar het heeft soms enorme driftbuien. Deze driftbuien van kinderen met autisme (ook Asperger, enz.) blijken vaak voort te komen uit angst. Die angst ontstaat dan door onvoorspelbaarheid en onbegrijpelijkheid van de omgeving en/of overprikkeldheid van het kind.
Kinderen met autisme hebben vaak "rituelen", vaste gewoontes, die hen houvast geven. Het onderbreken hiervan zorgt vaak voor drifbuien. Het kan ook zijn, dat het kind ergens zo in opgaat, dat jouw poging tot onderbreken van de bezigheid voor het kind uit de lucht komt vallen. Dit veroorzaakt angst, paniek en een driftbui. Datgene waar het kind op dat moment in opgaat, hoeft overigens niet een voor jou zichtbare bezigheid te zijn. Het kind kan ogenschijnlijk niets doen, maar diep in gedachten (eigen wereld) zijn.

Sensorische overprikkeling:

Nog maar kort geleden heeft men ontdekt dat veel kinderen met autisme vaak last hebben van sensorische overbelasting. Stel je hierbij voor dat je zelf de hele tijd onder een flikkerende tl-buis zit of dat je een video opname van een drukke klas ziet, waarbij het geluid erg hard staat; de videocamera filtert het geluid niet, alles klinkt even hard. Zo ongeveer maken veel kinderen met autisme de schoolomgeving mee. Zij kunnen dus hinder hebben van veel dingen die wij zo niet ervaren. Die hinder varieert van lichte ergernis tot echte pijn aan ogen, oren en huid.
Deze zintuigelijke ongemakken zijn een grote bron van stress.

Vraag aan ouders en/of aan het kind zelf van welke prikkels het last heeft.
Observeer goed of je problemen op dit gebied ziet. Denk aan hinder van de computerschermen, het digibord, enz.
Bekijk hoe je de blootstelling aan die prikkels kunt verminderen. Soms werken simpele oplossingen al: draai de computerschermen of de tafel van het kind in een andere richting, geef geen ruitjesblad als het kind er veel hinder van heeft, laat het kind een hoofdtelefoon opzetten tegen te veel omgevingslawaai, enz.
Bij ernstige problemen of vermoeden hiervan kun je de Checklist Zintuiglijk Profiel van Olga Bogdashina (laten) invullen. Dit is een zeer uitgebreide lijst, waarmee de problemen en mogelijkheden in kaart kunnen worden gebracht. (Deze lijst wordt later toegevoegd)

Als het kind boos is:

Iemand die boos is, is gespannen en zal veel dingen als een nieuwe aanval beschouwen. Door de aanmaak van adrenaline, is er bovendien geen "echte" communicatie mogelijk. Een beroep doen op rede en gezond verstand zal moeten wachten tot later. Op dit moment kun je alleen proberen de brand te blussen door nieuwe prikkels te vermijden.
Soms kun je de uitbarsting zien aankomen; het kind stelt steeds meer vragen, het kind klaagt over teveel licht, geluid, enz. (sensorische overbelasting). Dit soort signalen kunnen dus een voorbode zijn van een uitbarsting.

Probeer geen vasthoudend oogcontact. Dit zal averechts werken. Wel kun je het kind met tussenpozen aankijken.
Raak het kind als het niet echt noodzakelijk is, niet aan. Dit kan als agressie ervaren worden en maakt de zaak erger.
Houd rekening met de persoonlijke ruimte. Als vuistregel kun je 1 meter afstand aanhouden.
Als het kind overstuur is, kunnen geluiden in de directe omgeving de zaak verergeren. Probeer geluid wat uit kan ook uit te (laten) zetten.
Luister naar wat het kind zegt. Soms kan de uitbarsting komen door iets dat in onze ogen heel klein lijkt. Het "probleem" is misschien makkelijk op te lossen.
Spreek zelf langzaam, kalm en zacht. Gebruik korte, eenduidige zinnen.
Wees je bewust van je lichaamstaal. Vermijd over elkaar geslagen armen, een boze blik, enz. Neem een open houding aan en richt je op het kind.
Het helpt soms het kind af te leiden van de probleemsituatie door zo onopvallend mogelijk over iets leuks te beginnen.
Laat als het mogelijk is, andere personen de ruimte verlaten. Dat is vaak lastig, maar werkt wel het best.
Een echt gesprek over wat er gebeurd is, heeft pas zin als het kind helemaal gekalmeerd is, hiervoor en voor andere incidenten, kun je het voorvalrapport gebruiken. Het kind schrijft eerst alles op, waardoor het makkelijker over het gebeurde kan praten.

De truc met de wekker:

Soms blijven deze kinderen zich koppig op een bepaalde manier gedragen. Dit kan hun leren belemmeren. Het lukt vaak niet om een einde aan het voornoemde gedrag temaken. Wat kan helpen is er een tijdslimiet aan koppelen. Zo gauw het kind het ongepaste, koppige gedrag vertoont, zet je een wekker. Leer het kind dat als de wekker afloopt, het weer gewoon met de klas mee moet doen. In de loop van een aantal weken kun je de wekkertijd steeds korter instellen (Notbohm en Zysk, 2008).

Een andere mogelijkheid waarom het verkeerd gaat, kan verkeerde inschatting van de ontwikkelingsleeftijd zijn. Wat je het kind wil uitleggen, komt dan niet aan. Omdat de ontwikkeling op het ene of het andere gebied erg uiteen kan lopen, is de volgende vuistregel misschien een hulpmiddel om die leeftijd vast te stellen: bekijk het gedrag waarvan je denkt, dat het niet past. Zoek uit bij welke leeftijd dit gedrag nog normaal is. Ga ervan uit, dat dit dan de leeftijd is waar het kind zit.
Je moet het kind dan ook aanspreken op een manier die bij die gevonden leeftijd past. Het is overigens goed mogelijk dat een basisschoolkind nog aangesproken moet worden op het niveau van een peuter wat sociaal ontwikkelingsniveau betreft. Voor een kind met Asperger of PDD-nos blijft het de hele basisschooltijd nodig om informatie op het sociale vlak te geven.

De kunst en meteen ook het probleem voor jou als leerkracht, is te achterhalen waar het fout gaat. Ga in gesprek met het kind en de ouders. Waarschijnlijk kunnen zij er eerder achterkomen wat er (nog) niet duidelijk is. In de praktijk kun je namelijk niet de hele dag met dit kind bezig zijn. Daardoor mis je naar alle waarschijnlijkheid signalen die wijzen op overprikkeling of onduidelijkheden.

Helaas zijn er geen gegarandeerde resultaten, net zo min als er pan-klare oplossingen zijn. Zolang je plezier hebt in de begeleiding en je het kind de kans geeft zichzelf te zijn, in een zo veilig mogelijke omgeving, ben je in ieder geval op de goede weg.

Tot slot: Besef dat autisme zich in een oneindige verscheidenheid manifesteert. Het zal dus zeker gebeuren dat bepaalde algemene omschrijvingen niet kloppen of dat bepaalde dingen niet werken.

Vaak lijkt het gedrag onwil te zijn, maar..bij kinderen met autisme wordt het meeste ongewenste gedrag veroorzaakt door angst,onmacht of onvermogen.

Voor uitgebreide achtergrond informatie:

Autisme en de overgang BAO-VO	Begin al in groep 7 met voorbereiden van de overstap naar het voortgezet onderwijs.
A.S.S. uitgelegd	Powerpoint voor leerkrachten
Handout over autisme	Helder leesbaar praktisch achtergrondartikel
Volledig artikel over autisme	Meer theoretisch achtergrondartikel
PDD-NOS uitgelegd. Door Fred de Vries	Tekst van de site pdd-nos "Een storm in je hoofd"
Bestaan Asperger en pdd-nos wel? En wat doe je ermee in je klas?	Is het onderscheid wel nodig in je klas?
Asperger en ADD vergeleken	Omdat comorbiditeit (samengaan) zich vrij vaak voordoet
Autisme uitgelegd door een meisje met autisme	You tube filmpje. In 5 minuutjes een korte duidelijke uitleg (Let niet op de spellingfouten)
Asperger uitgelegd door een jongen met Asperger	You tube filmpje. In 5 minuutjes een korte duidelijke uitleg (Let niet op de spellingfouten)
Hoe kun je een sociaal verhaal (social story) maken	Korte handreiking met opzet voor een social story
Communicatie als je een kind met A.S.S. in de klas hebt. Valkuilen en oplossingen	Korte handreiking over het kringgesprek,spontane gesprekjes, verhaaltjes zonder TOM, herhaald vragen, kritiek geven en concreet zijn.
Sterke kanten autisme	Filmpje in picto's over de sterke kanten van autisme

17-01-2012 omhoog